Chúng tôi hiểu kiến thức có sức mạnh lớn đến mức nào khi giao dịch trên các thị trường tài chính rộng lớn ngày nay. Đó là điểm chung duy nhất của mọi nhà giao dịch thành công. Quý khách có thể xem kiến thức là nền móng để xây nên pháo đài của mình. Chính nhờ nền móng vững chắc này mà quý khách có thể xây dựng hệ thống kiến thức và thói quen giao dịch góp phần vào thành công của mình. Dù quý khách chọn thị trường tài chính, công cụ giao dịch hay loại tài sản nào, việc nắm vững các nguyên tắc cốt lõi của thị trường luôn có lợi. Trong phần này, chúng ta sẽ tìm hiểu một phương pháp phân tích thị trường mà quý khách có thể sử dụng suốt hành trình của mình trên các thị trường tài chính: giao dịch theo tin tức.
Giao dịch theo tin tức, thường được gọi là phân tích cơ bản, xem xét các yếu tố như sự kiện tin tức địa chính trị, việc đọc tâm lý thị trường và các chỉ báo kinh tế để giúp nhà giao dịch đưa ra quyết định có cơ sở trên thị trường tài chính. Gốc rễ của nguyên tắc này là thực tế rằng, tại bất kỳ thời điểm nào, tài sản đều đang được định giá cao hơn hoặc thấp hơn giá trị thật, và liên tục tự điều chỉnh để tiến về giá trị thật của mình. Giao dịch theo tin tức được dùng để xác định giá trị thật đó, nhờ vậy nhà giao dịch có thể tận dụng đà tăng hay giảm của tài sản khi nó tiến về mức giá trị này. Chính vì lý do đó mà giao dịch theo tin tức tập trung nhiều vào các sự kiện bên ngoài. Niềm tin cốt lõi là sự kiện tác động đến tâm lý, và tâm lý là thứ dẫn dắt thị trường.
Nghiên cứu thị trường là trọng tâm của giao dịch theo tin tức, bởi mọi thông tin có thể hé lộ thêm về giá trị thật của một tài sản (nói cách khác là hướng đi mà thị trường nhiều khả năng sẽ theo) đều rất hữu ích. Đây là lý do giao dịch theo tin tức chú trọng đến các yếu tố bên ngoài tác động lên giá thị trường của tài sản. Những yếu tố bên ngoài này xuất hiện dưới dạng tin tức địa chính trị (thiên tai, xung đột toàn cầu), tin tức thị trường (phá sản, sáp nhập), chỉ báo kinh tế (số liệu tổng sản phẩm quốc nội, báo cáo việc làm, quyết định lãi suất) và việc đọc tâm lý thị trường. Bây giờ chúng ta hãy xem xét một số yếu tố bên ngoài này và tìm hiểu vai trò của chúng trên thị trường tài chính.
Sự kiện địa chính trị bao gồm cả yếu tố địa lý và yếu tố chính trị. Yếu tố địa lý là những yếu tố liên quan đến đặc điểm tự nhiên của thế giới và dân số toàn cầu. Yếu tố chính trị là những yếu tố liên quan đến chính sách hoặc thể chế nhà nước, thường tính đến các đảng phái chính trị và quan hệ giữa các bang hoặc các quốc gia. Cả yếu tố địa lý và yếu tố chính trị đều góp phần ảnh hưởng hoặc định hình một quốc gia hay khu vực, nhờ đó chúng được dùng trong phân tích hiệu quả kinh tế. Từ đó, chúng ta có thể dự đoán diễn biến trong tương lai của các tài sản giao dịch được tại những quốc gia hay khu vực tương ứng. Sau đây là các ví dụ về sự kiện địa chính trị có thể dùng trong phân tích cơ bản:
Thảm họa, cả thiên tai lẫn nhân tạo, đều tác động sâu sắc đến thị trường tài chính. Chúng làm gián đoạn cuộc sống của người dân tại các khu vực bị ảnh hưởng và gây xáo trộn sinh hoạt hằng ngày của họ. Ngoài ra, thảm họa thường làm hư hại (hoặc trong trường hợp xấu nhất là phá hủy hoàn toàn) hạ tầng, vốn là xương sống của nền kinh tế.
Một ví dụ về thảm họa như vậy là vụ nổ giàn khoan dầu mà British Petroleum (BP) thuê tại Vịnh Mexico năm 2010. Kể từ thời điểm xảy ra vụ nổ, mỗi ngày có hàng nghìn thùng dầu tràn ra đại dương. Không có gì ngạc nhiên khi cổ phiếu BP lao dốc, khiến công ty mất khoảng 25 tỷ USD giá trị thị phần. Việc cổ phiếu BP sụt giảm không phải là tác động tiêu cực duy nhất của sự cố tràn dầu.
Giá trị bất động sản trong khu vực cũng sụt giảm mạnh. Việc giá bất động sản đi xuống không chỉ ảnh hưởng đến các vùng ven biển gần nơi tràn dầu mà còn ảnh hưởng đến những vùng nằm sâu trong đất liền. Ngành đánh bắt cá dọc 635 dặm bờ biển bị dầu làm ô nhiễm chịu thiệt hại nặng nhất, kéo theo tác động dây chuyền đáng kể lên nhà ở và việc làm trong khu vực. Hệ quả trực tiếp của sự cố tràn dầu BP năm 2010 là ước tính 22,000 việc làm bị mất.
Tác động của thảm họa này không chỉ dừng ở ngắn hạn. Sự cố tràn dầu về sau còn tạo ra định kiến xã hội đối với việc mua bất động sản tại các vùng lân cận, góp phần làm giá bất động sản giảm tới 15%. Tổng thiệt hại ước tính của sự cố tràn dầu BP đối với nền kinh tế khu vực là khoảng 8.4 tỷ USD, kéo theo những hệ lụy tiêu cực cho cả GDP của Mỹ lẫn giá trị của đồng Đô la Mỹ.
Thứ có lẽ tác động đến giá trị tài sản mạnh hơn bất kỳ điều gì khác là chiến tranh. Xung đột thậm chí không cần đang diễn ra. Chỉ riêng khả năng xảy ra chiến tranh ở Trung Đông cũng đủ khiến giá dầu thô tăng vọt, bởi khu vực này là một bên rất lớn trong ngành dầu mỏ và là nước xuất khẩu chủ chốt.
Vì sao giá dầu thô tăng mạnh trong những giai đoạn chiến tranh? Câu trả lời đơn giản là cung và cầu. Các mỏ dầu ở vùng xung đột giảm sản lượng, hoặc ngừng sản xuất hoàn toàn. Điều này làm giảm nguồn cung dầu thô trên thị trường và kéo theo giá tăng nhanh.
Ngoài việc giá dầu thô ở Trung Đông tăng trong thời chiến, cổ phiếu của các công ty thiết bị quân sự và nhà sản xuất vũ khí cũng được dự đoán sẽ tăng khi khu vực chuẩn bị cho xung đột vũ trang. Giống như diễn biến của giá dầu thô, cổ phiếu của các công ty thiết bị quân sự và nhà sản xuất vũ khí chịu ảnh hưởng từ thay đổi của cung và cầu. Điều này tạo ra hiệu ứng domino, trong đó nguyên liệu thô cần để sản xuất thiết bị quân sự cũng tăng nhu cầu và tăng giá trị. Hệ quả là giá cổ phiếu của các công ty khai khoáng cung cấp nguyên liệu thô dùng để sản xuất vũ khí cũng được dự đoán sẽ tăng.
Giờ chúng ta đã biết sự kiện địa chính trị đóng vai trò lớn thế nào trong việc tác động đến thị trường tài chính. Tiếp theo, chúng ta sẽ tìm hiểu chỉ báo kinh tế, một yếu tố quan trọng khác có thể nghiên cứu để hiểu rõ hơn cách các xu hướng giá vận động. Chỉ báo kinh tế là số liệu thống kê về nền kinh tế, qua đó nhà giao dịch có thể phân tích hiệu quả kinh tế và dự đoán diễn biến trong tương lai. Đúng như tên gọi, chỉ báo kinh tế cho thấy nền kinh tế đang hoạt động ra sao ở hiện tại và gợi ý nền kinh tế sẽ ra sao trong tương lai. Chỉ báo kinh tế có thể được phân loại rộng như sau:
Chỉ báo dẫn dắt thường biến động trước nền kinh tế của một quốc gia, nhờ đó nhà giao dịch có thể dùng nó để mở các vị thế ngắn hạn dựa trên tình trạng tương đối của nền kinh tế nước đó. Đặc biệt hữu ích là số liệu lợi suất thị trường chứng khoán, vì chúng thường tăng hoặc giảm trước khi nền kinh tế của quốc gia tương ứng thể hiện biến động đó. Những chỉ báo dẫn dắt khác mà nhà giao dịch nên theo dõi là số lượng hồ sơ xin giấy phép xây dựng đang được xử lý, cung tiền của một quốc gia hay khu vực (nói cách khác là tổng tài sản tiền tệ tại một thời điểm cụ thể) và kết quả các khảo sát kỳ vọng của người tiêu dùng.
Đúng như tên gọi, chỉ báo trễ thường phản ánh những thay đổi đã diễn ra trong nền kinh tế. Ví dụ là các báo cáo tổng hợp dữ liệu của những sự kiện đã qua. Một điều thú vị có phần mâu thuẫn trong phân tích cơ bản là nhiều chỉ báo mà nhà giao dịch chú ý và dựa vào nhiều nhất lại chính là chỉ báo trễ. Dù nghe có vẻ lạ, thậm chí vô lý khi cho rằng chỉ báo trễ có thể tác động rõ rệt đến thị trường tài chính, thực tế chúng vẫn tác động. Lý do là phần lớn hoạt động giao dịch diễn ra hằng ngày đều bắt nguồn từ tâm lý của nhà giao dịch. Vận mệnh của một đồng tiền chịu ảnh hưởng từ tâm lý thị trường không kém (và theo một số người là còn hơn) các con số trên bảng cân đối kế toán. Vì vậy, những chỉ báo trễ như thống kê cán cân thương mại và số liệu lãi suất là điều quan trọng cần chú ý khi quý khách ra quyết định giao dịch.
Loại chỉ báo kinh tế cuối cùng, chỉ báo đồng thời, biến động cùng nhịp với nền kinh tế. Nhờ vậy, nó cho chúng ta biết mọi điều cần biết về tình trạng của một nền kinh tế. Một số ví dụ về chỉ báo kinh tế đồng thời là: số giờ làm việc trung bình mỗi tuần, thu nhập thực tế và số liệu việc làm. Những chỉ báo đồng thời này quan trọng với nhà giao dịch muốn theo dõi sức khỏe của một nền kinh tế và hiểu đồng tiền của nền kinh tế đó đang được định giá ra sao.
Khi đã hiểu rõ hơn chỉ báo kinh tế là gì và chúng được phân thành những nhóm nào, chúng ta có thể xem xét một số chỉ báo kinh tế quan trọng đóng vai trò lớn trong giao dịch theo tin tức. Những chỉ báo kinh tế sau đây là động lực chính của thị trường tài chính, và với tư cách một nhà giao dịch, việc hiểu sâu về chúng sẽ giúp quý khách ra quyết định sáng suốt hơn và dự đoán đúng hơn khi giao dịch.
Thuật ngữ Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) chỉ tổng giá trị của toàn bộ hàng hóa và dịch vụ được sản xuất tại một quốc gia hay khu vực kinh tế. GDP cho nhà giao dịch biết nền kinh tế đang tăng trưởng hay thu hẹp. GDP cao hơn kỳ công bố trước cho thấy nền kinh tế đang mở rộng, ngược lại GDP thấp hơn số liệu đã báo cáo trước đó cho thấy nền kinh tế đang thu hẹp. Do đó, con số GDP cao hơn dự báo là tín hiệu tích cực cho đồng tiền của quốc gia tương ứng.
GDP được xem là chỉ báo trễ vì được công bố theo quý. Với châu Âu chẳng hạn, tác động của số liệu này được giảm bớt vì Pháp và Đức công bố GDP của nước mình trước báo cáo của châu Âu. Do kinh tế Pháp và Đức chiếm khoảng một nửa GDP của khu vực, nhà giao dịch thấy hữu ích khi theo dõi GDP của hai nước này và giao dịch theo từng kỳ công bố GDP riêng lẻ thay vì theo tâm lý mà chỉ báo chung tạo ra. Đây là điều mọi nhà giao dịch cần lưu ý với những chỉ báo có báo cáo cấp quốc gia trước, rồi mới đến cấp khu vực.
Một điều quan trọng khác cần lưu ý là GDP được công bố theo từng đợt. Số liệu công bố đầu tiên gọi là ước tính lần đầu (còn gọi là GDP sơ bộ). Sau đó, số liệu GDP điều chỉnh có thể được công bố (như trường hợp của Liên minh châu Âu). Số liệu công bố sau cùng là GDP chính thức. Trong hầu hết trường hợp, lần công bố đầu tiên ảnh hưởng đến thị trường tài chính mạnh hơn nhiều so với GDP chính thức.
Báo cáo cán cân thương mại là phần then chốt trong cán cân thanh toán của một quốc gia hay khối kinh tế, nên rất quan trọng. Thường được thể hiện bằng phần trăm thay đổi theo năm, tính theo đơn vị triệu của đồng tiền tương ứng, thống kê cán cân thương mại có được bằng cách so sánh nhập khẩu với xuất khẩu của một quốc gia trong một khoảng thời gian nhất định.
Vì cho biết nhiều điều quý giá về sức mạnh của một đồng tiền, chúng cực kỳ hữu ích với nhà giao dịch ngoại hối. Thâm hụt thương mại tác động tiêu cực đến giá trị đồng tiền. Nếu thống kê cán cân thương mại của một quốc gia báo cáo mức thâm hụt trong một giai đoạn nhất định (tức là con số âm), điều đó có nghĩa là vốn chảy ra nhiều hơn chảy vào. Nguyên nhân là hàng hóa nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu. Ngược lại, nếu báo cáo cán cân thương mại cho thấy thặng dư thương mại, tức là hàng hóa xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu. Thặng dư thương mại thường có lợi cho giá trị đồng tiền, trừ trường hợp dòng tiền chảy ra lớn triệt tiêu lợi ích mà thặng dư mang lại.
Nhà giao dịch nên chú ý đến báo cáo doanh số bán lẻ và xem đây là dữ liệu kinh tế quan trọng, vì chúng đo lường toàn diện tình trạng kinh tế chung của một quốc gia hay khu vực. Lý do là chi tiêu tiêu dùng chiếm phần lớn hoạt động kinh tế của một quốc gia. Báo cáo doanh số bán lẻ tích cực liên quan đến nhiều lĩnh vực khác trong nền kinh tế. Chúng cho mọi nhà giao dịch thấy rõ niềm tin của người tiêu dùng và gắn chặt với tình hình việc làm trong ngành bán lẻ. Nếu số liệu doanh số bán lẻ tích cực hơn dự kiến ban đầu, chắc chắn chúng sẽ góp phần làm đồng tiền của quốc gia đó mạnh lên. Báo cáo doanh số bán lẻ hằng tháng thường được công bố trong tháng kế tiếp. Chúng phản ánh thói quen chi tiêu của người tiêu dùng tại từng quốc gia hay khu vực. Trở lại ví dụ châu Âu, ảnh hưởng của báo cáo doanh số bán lẻ khu vực bị giảm bớt do Pháp và Đức công bố số liệu của mình trước. Nhà giao dịch đồng Euro muốn tận dụng báo cáo doanh số bán lẻ ở châu Âu thường coi trọng số liệu của Đức hơn. Điều này hợp lý vì Đức là nền kinh tế mạnh nhất trong khu vực đồng Euro. Do đó, báo cáo doanh số bán lẻ của Đức là chỉ báo rất hữu ích về sức khỏe kinh tế của toàn khu vực.
Cho đến giờ, hai khía cạnh của giao dịch theo tin tức mà chúng ta đã xem xét, sự kiện địa chính trị và chỉ báo kinh tế, đều có quan hệ nhân quả rõ ràng, nơi quý khách dễ dàng chỉ ra vì sao và bằng cách nào các sự kiện xảy ra dẫn đến biến động trên thị trường tài chính. Tuy nhiên, tâm lý thị trường vận hành khá khác. Nghiên cứu tác động của tâm lý thị trường lên thị trường tài chính cho thấy riêng dữ liệu thì không tác động đến biến động giá cũng như cung và cầu. Có thể nhiều người bất ngờ khi biết rằng thị trường phản ứng mạnh hơn nhiều với tâm lý sinh ra từ những sự việc vô hình như bài phát biểu hay hội nghị được truyền hình, thay vì một bản dữ liệu khô khan được công bố. Trong các đoạn tiếp theo, chúng ta sẽ thấy tâm lý thị trường có sức ảnh hưởng lớn đến mức nào và quý khách có thể tận dụng điều đó ra sao khi giao dịch.
Mỗi khi một ngân hàng trung ương có bài phát biểu công khai, thị trường theo dõi rất sát và phân tích từng lời được nói ra. Trong hầu hết trường hợp, những bài phát biểu này còn dễ giao dịch hơn cả các bản dữ liệu kinh tế thường được công bố trước đó. Lý do là mỗi khi một quan chức ngân hàng trung ương lên tiếng, nhà giao dịch trên toàn cầu đều chăm chú lắng nghe giọng điệu của bài phát biểu để tìm mọi gợi ý về quan điểm của người này đối với sức khỏe kinh tế của quốc gia hay khu vực mà họ đang nói đến. Vì tâm lý có sức chi phối thị trường lớn như vậy, những bài phát biểu của các quan chức ngân hàng trung ương cũng được mổ xẻ kỹ để tìm manh mối về khả năng thay đổi chính sách tài khóa sắp tới.
Giữa năm 2012, châu Âu mắc kẹt trong cơn bão khủng hoảng tài chính ngày càng tồi tệ. Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu, Mario Draghi, cam kết làm “bất cứ điều gì cần thiết” để cứu đồng Euro. Bài phát biểu của ông được đưa ra tại một hội nghị đầu tư ở London, và tác động của nó xuất hiện trên thị trường gần như ngay lập tức. Tại thời điểm đó, đồng Euro đã giảm đáng kể kể từ tháng 5 năm ấy và đang giao dịch ở mức thấp nhất kể từ tháng 6 năm 2010. Vậy mà đúng ngày ông phát biểu, tất cả các chỉ số chính của châu Âu đều đóng cửa tăng điểm. Ngoài ra, đồng Euro tăng giá và chi phí đi vay của cả Ý lẫn Tây Ban Nha đều giảm.
Như chúng ta thấy, cách tâm lý dẫn dắt thị trường thật đáng chú ý. Chỉ vài lời được chọn kỹ, nói ra bởi đúng người, là đủ để thay đổi vận mệnh của một tài sản theo những cách đôi khi không thể đo đếm. Trong hầu hết trường hợp, khi một quan chức ngân hàng trung ương lớn phát biểu công khai, quý khách sẽ thấy nhiều nhà giao dịch phản ứng giống nhau, đó là chú ý kỹ đến từng lời của họ. Đây là điều đáng ghi nhớ trước khi quý khách bắt đầu hành trình giao dịch của mình. Dù thoạt nhìn có vẻ không phải vậy, những bài phát biểu công khai này là sự kiện có thể giao dịch, bởi thị trường luôn tìm kiếm gợi ý về khả năng thay đổi chính sách tài khóa. Hãy nhớ rằng với tâm lý thị trường, ngay cả giọng điệu chung của một quan chức ngân hàng trung ương khi phát biểu cũng nói lên rất nhiều về sức khỏe hiện tại của nền kinh tế.
